İnsanlık tarihi kadar eski olan savaş her ne kadar beraberinde yıkım ve gözyaşı getirse de yeni teknolojik gelişmeler için itici bir güç olmuş ve halihazırda var olan teknolojilerin sıra dışı kullanımları için de bir oyun alanı olmuştur. 24 Şubat 2022 tarihi, dünyanın diğer bölgelerine göre nispeten daha sakin kalan Avrupa için bir dönüm noktası haline gelmiş ve 2.Dünya Savaşından beri Avrupa’nın gördüğü en şiddetli savaşın miladı olmuştur. Rus ordusunun başlattığı bu işgal yüzbinlerce ölü ve yaralıyı beraberinde getirse de gündelik hayatta bizi sarmalayan teknolojilerin savaşta nasıl kritik bir rol aldığının emsali olmuştur. Savaş süresince Rusya’ya uygulanan yaptırımlar Batı Menşeili teknoloji devlerine taraf seçtirmek zorunda bırakmış ve Meta, Alphabet, Apple, Amazon, Microsoft gibi teknoloji devleri Rusya’ya karşı tutum sergileme kararı almıştır. Bu tutum Rus devletinden ziyade özellikle Rus vatandaşlarının gündelik yaşamlarında ciddi bir etki bırakmış ve ürünlerini dünyaya duyurmada reklam kullanan Rus firmalarına da bir darbe vurmuştur. Elbette ki savaş sadece teknoloji firmalarını etkilemekle kalmamış var olan teknolojinin kullanımı hususunda da mükemmel bir oyun alanı olmuştur. Öyle ki kripto teknoloji, mobil uygulamalar, sosyal medya, yapay zeka ve uzay teknolojileri gibi gündelik hayatımız saran teknolojilerde savaştan nasibini almıştır.

Kripto Teknoloji Savaştan zarar gören Ukrayna’daki bankacılık sistemi özellikle bağışların toplanmasında kriptonun rolünü ortaya çıkarmış ve Ukrayna hükümeti yayınladığı resmi kripto yardım hesaplarına 100 milyon doların üzerinde yardım toplamıştır. Ayrıca dijital cüzdanlar sadece yardım kampanyalarında değil bankadaki hesaplarına erişmekte zorluk yaşayan Ukraynalı mülteciler içinde bir umut kapısı olmuştur.

Tüm bunlara ek olarak, kriptonun etkisi sadece Ukrayna’da değil geçtiğimiz temmuz ayında kripto ödemelerini yasaklayan Rusya içinde üzerine uygulanan ağır yaptırımları aşabilmek adına bir çare oluşturmuş ve uluslararası işlemler için kripto ödeme kullanımlarını serbest bırakmıştır.

Mobil Uygulamalar Savaştan belki de en çok nasiplenen alan mobil uygulamalar olmuştur. Ukrayna tarafında özellikle sivil halk için hava saldırılarını önceden haber veren siren uygulamaları “Air Alert”, çatışma bölgelerine yakın yaşayan vatandaşların Rus hareketliği gözlemledikleri noktaları ihbar edebilecek “Diia app” ve “eVorog” gibi chatbot uygulamalar, savaş suçlarının resimli/videolu kanıtla belgeleyebildiği edilebildiği ve soruşturulabilmesi için sisteme yüklenebildiği uygulamalar türemişdir. Ayrıca Avrupa ülkelerine sığınan Ukraynalı mülteciler için kalacak yer bulma ve iş bulma gibi yardımlaşma aplikasyonları da bir bir sahaya çıkmıştır. İlginç bir kullanım alanı olarak ise savaşta hayatını kaybedenlerin yüz tanıma teknolojisine “Clearview AI” sahip fotoğraf uygulamaları ile teşhis edildiği ve vefat bilgilerine ulaşıldığı aplikasyonlarda kullanıma girmiştir. Rusya tarafı da tüm bu gelişmelere ek olarak özellikle tepki çeken uygulamalara imza atmıştır. Öyle ki Ukrayna’daki çocuklara belli yerlerin fotoğraflarını, özellikle Ukrayna’ya ait kritik bina ve pozisyonların fotoğraflarını, çektirip uygulamaya yükleyerek oyunda puan kazanmasını sağlayan çocuklara yönelik tasarlanmış Pokemon-Go benzeri sinsi bir oyun uygulaması geliştirmiştir. Sosyal Medya Özellikle savaşın anlık olarak genel kitlelere duyurulmasında en büyük öneme sahip olan alan Twitter, Instagram, Reddit, Tik-Tok, Telegram ve Facebook gibi sosyal medya araçlarıdır. Sosyal medya şu anda savaşın anlık olarak takip edilebildiği ve dünya çapında farklı dillere ve farklı bölgelere saniyelik olarak cephe hattında yaşanan gelişmelerin görsel ve yazılı şekilde iletildiği bir alan haline gelmiştir. Sosyal medya özellikle her iki tarafında “dijital savaş” noktası haline gelmiş ve her iki tarafta müthiş bir propaganda ve dezenformasyon savaşına girmiştir. Reddit gibi mecralar aşırı-Ukrayna yanlısı tutum sergilerken, Telegram ve Tik-Tok gibi kanallarda ise Rusya’nın propagandaları hüküm sürmektedir.

Ukrayna tarafı özellikle dış ülkelere yaptığı çağrılar için Twitter platformunu aktif bir şekilde kullanmakta olup Ukrayna devlet başkanı Zelensky’nin günlük halka sesleniş videoları sosyal medyada aktif bir şekilde sergilenmektedir.

Ukrayna tarafı için gönüllü olarak savaşmak isteyenlerin Enternasyonel taburlara katılımı özellikle Twitter ve Facebook gibi sosyal medya üzerinden de sağlanmakta olunup, Rus tarafında ise Rus askerlerinin ve ittifaklarının çatışma ve cesaret videoları Tik-Tok vb mecralarda yayınlanmaktadır

Yapay Zeka Yapay zeka doğru kullanıldığında belki de en büyük tehdit unsuru ortaya çıkarabilecek bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Savaşın başlarında özellikle Rusya tarafında “deepfake” teknolojisi kullanılarak Ukrayna Devlet Başkanı Zelensky’nin yüzü ve sesinin taklit edildiği bir video yayınlanmış ve Ukrayna cephesinde savaşan askerlin moralini bozmak amacıyla “sahte Zelensky’nin” Ukrayna askerlerine teslim olun çağrısı yaptığı bir video yayınlanmıştır. Yapay zeka sadece Ukrayna-Rusya için değil Batıdaki diğer ülkeler içinde mükemmel bir test alanı haline gelmiştir. Örnek olarak, Pentagon tarafından üretilen AI destekli savaş simülasyonu programı için Ukrayna-Rusya savaşının çıktıları olası Rus taktiklerini tahmin etmek ve karşı- senaryo analizleri için kullanmaktadır Uzay Teknolojileri Savaşın en başından beri kritik önemini korumuş alanlardan birisi de Uzay teknolojileri olmuştur. Öyle ki her iki tarafta birbirini savaş başlamadan önce uzun bir süredir uydular aracılığı ile gözlemlemiştir. Ayrıca, ABD tarafından halka açık bir şekilde yayınlanan Rusların savaşa hazırlık görüntüleri ve Ukrayna sınırındaki askeri yığınak ve pozisyonların gökten çekilmiş fotoğrafları, Rusya’nın niyetlerini, olası saldırı rotalarını ve bu rotadaki muhtemel Rus kuvvetlerinin büyüklerini savaş başlamadan uzun bir süre önce ortaya dökmüştür. Uydu fotoğrafları yayınlayan ve uzay teknolojisi alanında faaliyet gösteren özel bir firma olan Maxar Technologies tarafından savaşın yıkımı da düzenli olarak belgeleyip halka açık bir şekilde sunulmaktadır.

Tüm bunların yanı sıra anlık uydu görüntüleri basit bir gözlem niteliği amacını çoktan aşmış ve her iki taraf içinde birbirlerine isabetli füze saldırıları yapmak amacı ile aktif bir şekilde kullanılmaktadır. Ayrıca Ukrayna’daki internet hatlarının zarar görmesi üzerine Ukrayna askerlerine birbirleri ile iletişim kurabilmeleri için gereken yardım Twitterda yaptıkları bir çağrı ile karşılık bulmuş ve Twitter fenomeni Elon Musk binlerce Starlink kitini Ukrayna’ya göndermiş ve askerlere gereken internet erişimini sağlamıştır.

Ukrayna savaşı tüm şiddeti ile devam ederken teknolojilerin şaşırtacak kullanımları bahsedilen kadarı ile sınırlı kalmayacak gibi görünüyor, savaş alevlendikçe ve her iki taraf daha farklı kullanımlara yönelecek ve yeni kullanım alanları keşfedilecek gibi görünüyor. Tüm bu olup bitenler ise gelecekteki savaşlar için gündelik yaşamdaki daha sade tabir edilebilecek teknolojin kullanımını içinde bir emsal teşkil edecek gibi görünüyor.

Yesugay OBA Yesugay OBA küresel bir danışmanlık şirketinde, yönetici danışman olarak çalışmakta va dijital strateji ve dönüşüm alanında hizmet vermektedir. Yesugay günümüz teknolojilerine ve teknolojinin kullanım alanlarına özel bir ilgi duymaktadır.